POŁOŻENIE

Kamieniec Ząbkowicki usytuowany jest na Podgórzu Sudeckim w tak zwanej "niecce kamienieckiej" - pradolinie Nysy Kłodzkiej. Posiada duży węzeł kolejowy łączący Wrocław z Pragą oraz Nysę z Legnicą, dzięki czemu jest tu dogodne połączenie z miejscowościami z całego kraju oraz zagranicą.

HISTORIA

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Kamieńca Ząbkowickiego pochodzą z neolitu ( epoka kamienia ). Pierwsza wzmianka o Kamieńcu pochodzi z Kroniki Kosmasa z roku 1096, kiedy to Książe czeski Brzetysław najechawszy Śląsk, zburzył położony nad Nysą Kłodzką gród warowny Bardo. Nieco dalej na wschód od Bardo wybudował gród osadzony na skale a przy nim kaplicę św. Prokopa. Od tejże skały wziął on swoją nazwę - Kamieniec.
Podobną wiadomość przekazuje Kronika Śląska, wspomina o tym fakcie również Jan Długosz. Dogodne położenie czyniło z Kamieńca ważną strategicznie warownię. Jak podaje Gall Anonim, na mocy układu zawartego pomiędzy Bolesławem Krzywoustym a księciem czeskim Borzywojem Kamieniec dostał się w ręce polskie jako gwarancja dotrzymania układu. Krzywousty przebywał w grodzie kamienieckim w momentach zagrożenia najazdem obcych wojsk.

KRONIKA HISTORYCZNA GMINY

1096 - zdobycie i zniszczenie polskiej twierdzy granicznej Bardo. Aby zabezpieczać przełęcz i szlak między Śląskiem i Czechami, Książe czeski Brzetysław II buduje w odległości 10 km w górę rzeki zamek Kamieniec.

1200 - wrocławska kapituła Św. Marii na Piasku przeprowadza za inicjatywą opata Alarda ( 1198 - 1208 ) reformę arrowezjańską. Były proboszcz Wincenty z Pogorzeli i kilku jego zwolenników przeciwstawia się reformie. Biskup Wrocławski Wawrzyniec decyduje o przeniesieniu ich do Kamieńca. Powierza im założenie pozostającego pod kontrolą kapituły probostwa. Do nowozałożonego klasztoru przynależy kilkadziesiąt okolicznych wiosek, a także parafia kasztelańska w Bardzie.

1207 - do probostwa w Kamieńcu przybywają zakonnicy.

1243 - po śmierci opata Ulryka ( 1230 - 1240 ) wybrany na to stanowisko zostaje Wincenty z Pogorzeli. Opuszcza on klasztor. W Kamieńcu zostaje jedynie 3-4 mnichów. Wkrótce zarzucają oni dyscyplinę klasztorną. Biskup Wrocławski Tomasz I zarządza przeprowadzenie reformy wspólnoty. Po jej niepowodzeniu probostwo przechodzi w ręce klasztoru cystersów w Lubiążu.
7 stycznia 1246 - Przekazanie probostwa opatowi Henrykowi z Lubiąża. Konwent cystersów z opatem Ludwikiem przybywa do Kamieńca. Opat Wincenty wypędza przybyłych mnichów.

1290 - panowanie nad Kamieńcem przejmuje księstwo świdnicko - jaworskie.

1318 - początek budowy gotyckiego kompleksu klasztornego.

1322 - Kamieniec przechodzi pod panowanie księstwa ziębickiego.

1341 - powódź na ziemiach klasztoru i całkowite zniszczenie wioski Pilce.

1350 - ukończenie budowy kościoła.

1351 - przejście klasztoru wraz z okręgiem Ząbkowic pod panowanie korony czeskiej.

1359 - Nysa zalewa cały obszar klasztoru.

1388 - zakończenie budowy głównej bryły klasztoru

1405 - w czasie powodzi zalana zostaje sala kapituły.

1425 - wojny husyckie obejmują także Śląsk. W grudniu tego roku husyci napadają i pustoszą klasztor. Wielu zakonników zostaje zabitych lub spalonych.

18 maja 1426 - Husyci napadają na klasztor i podpalają go.

20 maja 1428 - ponowne zburzenie klasztoru przez husytów. Zredukowany do 14-tu osób konwent szuka schronienia na wygnaniu.

1434 - konwent powraca z wygnania. Odbudowa opactwa.

1439 - zbuntowana szlachta napada na klasztor. Opat Krzysztof pada w Nysie ofiarą zarazy. Klasztor zostaje umocniony murami obronnymi .Pożar klasztoru.

1451 - ziemie klasztorne przechodzą pod panowanie książąt ziębickich z rodziny Podiebradów

1464 - w czasie powodzi woda zalewa kościół do poziomu okien.

1467 - ziemie klasztoru Kamieniec stają się sceną sporu pomiędzy ekskomunikowanym królem czeskim Jerzym z Podiebradu a królem węgierskim Maciejem Korwinem. Klasztor zajmuje czeski starosta kłodzki. Ciągłe próby zdobycia klasztoru. Wypędzenie konwentu. Spustoszenie ziem przyklasztornych.

Od 1473 - odbudowa opactwa.

1496 - kolejna klęska powodziowa na terenie klasztoru.

15 maja 1501 - powódź niszczy cześć murów klasztornych.

ok. 1520 - ze względu na silne powodzie opat Szymon przeprowadza zmianę biegu rzeki. Od Kamieńca w kierunku południowo - zachodnim skierowana zostaje w nowe koryto.

21 listopada 1524 - pożar prawie całkowicie niszczy klasztor. Odbudowa następuje bardzo wolno.

1538 - dotarcie reformacji do księstwa ziębicko - oleśnickiego. Kamieniec traci wsparcie Śląska i kilkanaście wiosek. Mnisi konwentu przechodzą na nową wiarę.

1557 - wybór opata Szymona Neumanna. Zakończenie odbudowy klasztoru.

24 sierpnia 1598 - wylewa Nysa zalewa teren klasztoru. W Bardzie zdarza się osunięcie góry.

1621 - podczas oblężenia Kłodzka przez Wojska króla Palatynatu Fryderyka klasztor ponosi wielkie straty.

1623 - z powodu wielkiej drożyzny na ziemiach klasztornych panuje głód.

1633 - wybuch zarazy. Wiele ofiar w majątku klasztornym.

1641 - po śmierci opata Krzysztofa Hochgesang, na jego następcę zostaje wybrany Szymon III, wcześniejszy opat z Lubiąża. Członkowie konwentu kamienieckiego nie zgodzili się na wybór jednego spośród nich. Opat Szymon powołuje własny oddział żołnierzy dla obrony klasztoru przed dezerterami.

1661 - rozkwit klasztoru za opata Kacpra Kalesa.

1665 - odbudowa kościoła; mury zachowały się podczas wojny.

1675 - przebudowa i powiększenie budynku klasztoru. Zbudowane zostaje skrzydło klauzury. W późniejszym czasie powstaje browar, piekarnia, warownia z kamiennym mostem ponad fosą młyńską, karczma i nowy folwark.

1681 - wraz z wyborem opata Augusta Neudecka rozpoczyna się dla klasztoru okres rozkwitu. W jego efekcie szybko powiększa się kompleks budynków i zbudowanych zostaje kilka nowych kościołów parafialnych w stylu barokowym.

1702 - objęcie opactwa przez Gerearda Woywodę.

1705 - ustawienie barokowego ołtarza wielkiego w klasztornym kościele.

27 lutego 1741 - podczas pierwszej śląskiej wojny dochodzi w Braszowicach do potyczki między wojskami pruskimi i austriackimi. Podczas trzech wojen śląskich król Prus Fryderyk II odwiedza kilka razy klasztor.

1742 - wybór opata Tobiasza Stusche. Rozbudowa klasztoru i rozrzutny tryb życia mnichów prowadzą do poważnych kłopotów finansowych.

1747 - opat Tobiasz Stusche zostaje jednocześnie bezpośrednim następcą sympatyzującego z Habsburgami, odwołanego przez króla Prus Fryderyka II opata Konstantyna z Lubiąża.

1763 - w wyniku wojny siedmioletniej król Prus Fryderyk II przejmuje w posiadanie większą cześć Śląska. Reforma katolickich posiadłości kościelnych i klasztornych dodatkowo obciąża finansowo klasztor.

1783 - kolejna powódź - Nysa zalewa klasztor.

1810 - z wyborem 53 opata Placidiusa Hoffmanna kończy się czas zakonu cystersów w Kamieńcu.

30 października 1810 - dekret sekularyzacyjny.

22 listopada 1810 - likwidacja klasztoru. 38 - osobowy konwent z opatem Placidusem Hoffmanem na czele opuszcza klasztor.

1812 - przeniesienie części zbiorów bibliotecznych do Wrocławia. Reszta zostaje sprzedana lub zniszczona.

25 lutego 1812 - Księżniczka Fryderyka Luiza Wilhelmina Orańska kupuje posiadłości klasztorne Kamieńca i Henrykowa. Książe Orański, późniejszy król Niderlandów, przebywa tu kilka miesięcy na wygnaniu.

9 lutego 1817 - pożar klasztoru. Nawa poprzeczna, sala kapituły i refektarz spłonęły doszczętnie. W kościele najbardziej ucierpiało prezbiterium. Zachowały się jedynie skrzydło klauzury i części skrzydła zachodniego. Średniowieczny krużganek został odcięty od reszty budynków.

1837 - śmierć królowej Niderlandów Fryderyki. Po podziale spadku najmłodsza córka Marianna przejmuje w posiadanie Kamieniec.

1838 - księżniczka Marianna zamierza zbudować w Kamieńcu swoją siedzibę. Budowę zleca wybitnemu architektowi K.F. Schinklowi.

1838 - Schinkel przedstawia księżniczce Mariannie pierwszy i drugi projekt. Po udzieleniu zgody na realizację jego wykonanie powierza się Ferdynandowi Martiusowi. Na miejsce budowy przeznaczono wzgórze na paśmie Gór Bardzkich.

15 października 1938 - położenie kamienia węgielnego pod budowę pałacu.

1840 - Schinkel odwiedza drugi i ostatni raz budowę. Księżniczka Marianna zleca budowę domku myśliwskiego w pobliżu skrzyżowania dróg w kierunku Złotego Stoku.

13 czerwca 1844 - poświęcenie pierwszej protestanckiej kaplicy w północno - wschodniej wieży zamku.

1859 - zaczynają się prace nad tarasami ogrodowymi i wodotryskami według planów Lennego.

1865 - budowa zamku jest w zasadniczej fazie zakończona.

1866 - przerwanie budowy z powodu wojny między Prusami i Austrią. Kamieniec jest na krótki okres czasu główną kwaterą pruskiego następcy tronu.

1870-1871 - podczas niemiecko - francuskiej wojny następuje po raz trzeci przerwanie prac przy budowie pałacu.

1873 - zakończenie prac przy budowie pałacu.

15 lipca 1875 - położenie kamienia węgielnego pod protestancki kościół parafialny.

15 lipca 1885 - poświęcenie protestanckiego kościoła parafialnego. W tym czasie Kamieniec liczy 935 mieszkańców.

1904 - Renowacja kościoła klasztornego. Usunięto barokowe tynki i odsłonięto kamienne mury.

1926 - Kamieniec liczy około 2600 mieszkańców.

1940 - Ostatni potomek Hohenzollernów z linii Albrecht Książe Fryderyk Henryk Pruski umiera w Kamieńcu. Pochowano go w mauzoleum w parku. Spadkobiercą jest Książe Waldemar Pruski.

W maju 1945 - Armia Czerwona zajmuje Kamieniec Ząbkowicki. Około 2000 żołnierzy kwateruje w pałacu i w prałatówce. Wynikiem tego jest grabież i dewastacja pałacu i części pałacowego wyposażenia.

W lipcu 1945 - następuje wywiezienie w nieznanym kierunku znacznej części pałacowego wyposażenia.

W styczniu 1946 - w wyniku podpalenia spłonęła duża cześć pałacu.

10 kwietnia 1983 - podpalono kościół ewangelicki, który był później sukcesywnie niszczony.

1988 - początek odbudowy pałacu.

1992 - rozpoczęcie odbudowy dawnego protestanckiego kościoła parafialnego z przeznaczeniem na salą koncertową.

1996 - przekazano do użytku Szkołę Podstawową ( segment dydaktyczny ) nr 1 obecne Gimnazjum w obecności Aleksandra Kwaśniewskiego Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej .

1997 - dwukrotna powódź w Kamieńcu Ząbkowickim i na terenie całego województwa wałbrzyskiego. Ogromne zniszczenia zanotowano we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego w Polsce.

 

1998 - oddanie do eksploatacji obiektu hali sportowej wraz z hotelem oraz sauną i pomieszczeniami siłowni przy ulicy Zamkowej w Kamieńcu Ząbkowickim.

1998 - 1999 - rozpoczęto odbudowę Kamieńca Ząbkowickiego i okolic po kataklizmie powodziowej z roku 1997 w ramach programu Unii Europejskiej oraz Banku Światowego.

1999 - przekazano do eksploatacji odbudowaną Szkołę Podstawową nr 1 w Kamieńcu Ząbkowickim przy ul. Zamkowej, Gminny Ośrodek Kultury, Osiedle mieszkaniowe dla Pilczan tzw. Osiedle Chrobrego. Zakończono program odbudowy w ramach projektu ODBUDOWA Unii Europejskiej.

 

2000-2001 Zakończono realizację odbudowy gminy w ramach pomocy Banku Światowego-przekazano między innymi odbudowaną Szkołę Podstawową nr 2 w Kamieńcu Ząbkowickim przy ul. Szkolnej.

 

 

 

Opracował: Jerzy Bielas